Murat AKDEMİR Yazdı, Birbirine Yakın Memleketlerin Tatlı Çekişmeleri
Komşuluk, Rekabet ve Kültürel Sahiplenme Üzerine Bir Değerlendirme
Birbirine coğrafi olarak yakın olan memleketler arasında, çoğu zaman görünmeyen ama hissedilen bir rekabet duygusu vardır.
Bu rekabet; kimi zaman dostane, kimi zaman hararetli tartışmalara dönüşse de özünde kültürel aidiyetin, yerel kimliğin ve sahiplenme duygusunun bir yansımasıdır.
Özellikle tarihsel, kültürel ve gastronomik benzerlikler bu çekişmeleri kaçınılmaz kılar.
Yöresel Lezzetler Üzerinden Yükselen Rekabet
Komşu iller; iklim, coğrafya ve yaşam tarzı benzerliği nedeniyle birbirine çok yakın tarım ürünlerine ve yemek kültürlerine sahiptir.
Bu durum da "Bu yemek kime ait?" sorusunu beraberinde getirir.
Bunun en somut örneklerinden biri, büryan kebabı üzerinden yıllardır süren Siirt–Bitlis tartışmasıdır.
Siirt yöresinde halk arasında "Perive" olarak da bilinen büryan; kuyu kebabı, kuzu tandır gibi farklı adlar ve yöntemlerle Anadolu'nun birçok bölgesinde yapılmaktadır.
Ancak pişirme tekniği ve lezzet profili açısından en yakın iki örnek Siirt ve Bitlis'te görülmektedir.
Bu yakınlık da doğal olarak sahiplenme tartışmalarını doğurmuştur.
Günümüzde ise büryanın Siirt adına tescillenmesi, bu tartışmalara hukuki anlamda noktayı koymuştur.
Çiğ Köfte, Kebap ve Tatlı Rekabetin Diğer Yüzleri
Benzer bir tabloyu Şanlıurfa ile Adıyaman arasında çiğ köfte üzerinden görmek mümkündür.
Her iki şehir de bu lezzeti kendi mutfak kültürünün vazgeçilmezi olarak görür.
Yine Adana–Şanlıurfa hattında yaşanan kebap rekabeti; biri acılı, diğeri acısız olarak tanımlanarak tatlı bir uzlaşıyla farklılaştırılmıştır.
Böylece rekabet sürerken, her iki mutfak da kendi kimliğini korumayı başarmıştır.
Fıstık Üzerinden Pazar Mücadelesi
Antep fıstığı ile Siirt fıstığı arasındaki rekabet ise yalnızca kültürel değil, aynı zamanda ekonomik bir yarış niteliği taşımaktadır.
Daha küçük taneli ve yağ oranı yüksek olan Antep fıstığı, baklava ve tatlı üretiminde ön plana çıkarken; iri, dolgun ve daha dengeli yağ oranına sahip Siirt fıstığı, kuruyemiş kategorisinde üst sıralarda yer alarak bu tartışmada kendine özgü bir alan açmıştır.
Böylece her iki ürün de farklı kullanım alanlarıyla değer kazanmıştır.
Spor Sahalarında Kıran Kırana Mücadele
Bu çekişmeler yalnızca mutfakla sınırlı değildir.
Spor, özellikle de futbol, komşu şehirler arasındaki rekabetin en görünür alanlarından biridir.
Bir dönem Siirt YSE Spor ile Bitlispor arasında oynanan lig atlama mücadeleleri, sahadaki oyunun ötesine geçerek tribünlerde büyük bir heyecan ve rekabet atmosferi oluşturmuştur.
Seyirci çekişmeleri zaman zaman sertleşse de, bu müsabakalar bölge futboluna uzun süre canlılık katmıştır.
Kurumsal ve Hizmet Rekabetleri
Rekabet yalnızca kültür ve sporla sınırlı kalmaz; kamu yatırımları ve bölgesel hizmetler konusunda da kendini gösterir.
Elazığ ile Malatya, bölge müdürlükleri ve büyük kamu yatırımlarını bünyesine çekme konusunda yıllardır kıyasıya yarışan iki komşu il olarak dikkat çeker.
Daha lokal ölçekte ise, Siirt ile uzun yıllar ilçesi olan ve sonradan il statüsü kazanan Batman arasında benzer çekişmelerin izlerini görmek mümkündür.
Sonuç: Tatlı Rekabet, Ortak Kültür
Tüm bu örnekler göstermektedir ki, komşu şehirler arasındaki çekişmeler çoğu zaman kardeşlerin didişmesi gibidir.
Sertleştiği anlar olsa da, bu rekabetler kültürü canlı tutar, yerel değerlerin korunmasına katkı sağlar ve bölgesel kimliği güçlendirir.
Unutulmamalıdır ki;
"Komşu, komşunun külüne muhtaçtır."
Bu anlayışla bakıldığında, tatlı rekabetlerin hayatımıza renk katması, kültürel zenginliğimizi koruyarak geleceğe taşımamız en büyük kazanç olacaktır.
Bir başka yazıda buluşmak dileğiyle…
Kalın sağlıcakla.
Murat Akdemir