Bilvanis’te Asırlardır Anlatılan Menkıbe: Şeyh Aliye Sânî ile Şeyh Aliye Bağdâî’nin Kerameti

Siirt’in manevi haritasında derin izler bırakan büyük zatlardan Şeyh Aliye Sânî ile Şeyh Aliye Bağdâî arasında geçtiği rivayet edilen keramet hadisesi, yüzyıllardır dilden dile aktarılan ibretli bir menkıbe olarak anlatılmaya devam ediyor.

 Özellikle Bilvanis (bugünkü adıyla Tillo’ya bağlı köy) ve Bağda köyü çevresinde yaşayanlar için bu hadise, sadece bir kıssa değil; aynı zamanda bölgenin manevi hafızasının parçası.

 Bilvanis’te Yükselen Cami ve Başlayan Hikâye

Rivayetlere göre Şeyh Aliye Sânî [kuddise sırruhu], Bilvanis’e yerleştiğinde ilk iş olarak bir cami inşasına başladı. Cami duvarları bir boy yükselmişti. 

Tam da bu sırada, koyununun çalındığı Bağda köyünde yaşayan ve aynı zamanda büyük zatların kayınpederi olan Hacı Şeyho’nun neslinden gelen Şeyh Aliye Bağdâî, Şeyh Aliye Sânî’nin Bilvanis’e geldiğini haber aldı.

Buradan sonrası, bölge halkının hayranlıkla anlattığı bir keramet sahnesine dönüşüyor.

 Kurdun Sırtında Bir Ziyaret

Anlatılanlara göre Şeyh Aliye Bağdâî, eline kırbaç olarak bir yılan alıp bir kurdun sırtına binerek Bilvanis’e doğru yola çıktı.

 Bu sahne, tasavvuf literatüründe sıkça karşılaşılan “canlı varlıklar üzerindeki tasarruf” kerametini temsil ediyor.

Bu sırada Şeyh Aliye Sânî’nin de boş durmadığı rivayet edilir. 

O, yapımı süren caminin duvarı üzerine çıkar ve cami duvarını adeta yürütür. 

Halk arasında “cami uçak gibi yürüdü” şeklinde anlatılan bu hadise, cansız varlık üzerinde tasarruf kerameti olarak yorumlanır.

Şehde Ağacı Altında Buluşma

İki büyük zat, Veysel Karani yolunun hemen yanındaki tepede bulunan ve halk arasında “Şehde Ağacı” diye bilinen ağacın altındaki yamaçta buluşur. 

Bu mekân, yıllarca ziyaret noktası olarak anılmıştır.

Şeyh Aliye Sânî, cami duvarının üzerinden inerek yamaçtaki büyük bir taşa basar. 

Rivayete göre Allah’ın inayetiyle ayağını koyduğu taş oyulur. Bölge halkı, o taşın uzun yıllar yerinde görüldüğünü ve hâlâ hatırasının yaşadığını dile getirir.

 “Sizin Kerametiniz Daha Büyüktür”

Buluşma esnasında geçtiği rivayet edilen söz ise menkıbenin en dikkat çekici kısmıdır.

 Şeyh Aliye Bağdâî’nin, Şeyh Aliye Sânî’ye hitaben:
“Şeyh Ali, senin kerametin benimkinden büyüktür. Bizimki canlıydı ama sizinki cansızdı.”
dediği aktarılır.

Tasavvuf geleneğinde canlı üzerinde tasarruf bir mertebe olarak kabul edilirken, cansız varlık üzerinde tasarruf daha yüksek bir keramet derecesi olarak yorumlanır.

 Bu söz de iki büyük zat arasındaki edep, tevazu ve manevi büyüklüğün göstergesi olarak anlatılır.
 

 Manevi Miras ve Bölgesel Hafıza

Siirt, Tillo ve çevresi; tarih boyunca pek çok âlim ve velinin yetiştiği topraklar olmuştur.

 Bu menkıbe de sadece bir “olağanüstü olay” anlatımı değil; aynı zamanda bölgenin tasavvuf geleneğinin, halk inancının ve kültürel hafızasının yansımasıdır.
Bugün Bilvanis ve Bağda çevresinde yaşayan yaşlılar, bu kıssayı hâlâ saygıyla anlatmakta; özellikle cami kalıntıları ve taşla ilgili hatıralar, sözlü kültür aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır.

Değerlendirme
Bu tür menkıbeler, tarihsel belge niteliği taşımaktan ziyade manevi ve kültürel miras değeri taşır. Ancak Siirt’in tasavvufi kimliğini anlamak için bu anlatılar büyük önem arz eder.

Bilvanis’te yükselen bir cami duvarı, Bağda’dan gelen bir kurt, Şehde Ağacı altında gerçekleşen buluşma… 

Bunların her biri, Siirt coğrafyasının manevi derinliğini ve halkın gönül dünyasını anlatan sembollerdir.

Şeyh Aliye Sânî ve Şeyh Aliye Bağdâî’nin kerameti olarak anlatılan bu hadise, bugün hâlâ “cansızın yürümesi” ve “taşın oyulması” üzerinden ilahi kudrete işaret eden bir ibret vesikası olarak hafızalarda yaşamaya devam etmektedir.