Faiz, Paranın Mahiyeti ve Faizsiz Finans Bursa’da Masaya Yatırıldı

Abdullah Gümüş Usttad Derneği ve Faizsiz Dünya Vakfı Yönetimi, İslam iktisadı alanında önemli çalışmalara imza atan Prof. Dr. Hamdi Döndüren’i Bursa’da ziyaret ederek faiz, ticaret ve iş dünyasındaki işleyiş üzerine kapsamlı bir ilmî müzakere gerçekleştirdi.

İslam iktisadı ve faizsiz finans alanında Türkiye’nin önde gelen isimleri arasında yer alan Prof. Dr. Hamdi Döndüren, Faizsiz Dünya Vakfı Yönetimi tarafından Bursa’da ziyaret edildi. Gerçekleştirilen ziyarette faiz kavramı, paranın mahiyeti, enflasyon–faiz ilişkisi ve çağdaş ekonomik sistemlerde faizsiz finansın imkânları ele alındı.

Faizsiz Finans: Teknik Bir Alan Değil, Bir Adalet Arayışı

Görüşmeye ilişkin değerlendirmeleri kaleme alan Dr. Murat Ergüven, Faizsiz Dünya Vakfı’nın çalışmalarının yalnızca teknik bir finans faaliyeti olmadığını vurgulayarak, bu yaklaşımın iktisat, ahlâk ve toplumsal yapının kesiştiği bir adalet arayışı olduğunu ifade etti. Vakfın temel hedefinin; faizin birey, piyasa ve toplum üzerindeki sosyo-ekonomik etkilerine karşı farkındalık oluşturmak, bunun yerine güveni, üretimi, paylaşımı ve fıkhın özündeki adaleti esas alan modeller geliştirmek olduğu belirtildi.

Paranın Mahiyeti ve Klasik Fıkıh

Müzakerenin ilk bölümünde Prof. Dr. Döndüren, paranın mahiyetine dair fıkhî çerçeveyi ortaya koydu. Altın ve gümüş gibi içsel değere sahip maden paraların fazlalıkla alınıp verilmesinin ittifakla ribâ olduğunu hatırlatan Döndüren, daha sonraki dönemlerde tedavüle giren ve maden değerinden koparak arz-talep dengesiyle değer kazanan paraların ise klasik hükümlerin yeniden yorumlanmasını gerekli kıldığını ifade etti.

Bu noktada İmam Ebu Yusuf’un içtihadına atıf yapan Döndüren, paranın zamanla değer kaybetmesi hâlinde, temerrüt nedeniyle ortaya çıkan farkın ribâ değil “değer kaybının tazmini” olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Modern itibarî para sisteminin de bu kapsamda ele alınması gerektiğini belirtti.

Enflasyon ve Katılım Bankacılığı

Görüşmenin ilerleyen bölümünde enflasyon konusu ele alındı. Döndüren, kâğıt paranın basıldıkça değer kaybettiğini, bu nedenle fiyat endeksleri üzerinden bir dengeleme yapılmasının kaçınılmaz olduğunu söyledi. Bu çerçevede, katılım bankalarının temerrüt hâlinde talep ettiği farkın, enflasyon oranını aşmadığı sürece ribâ olarak değerlendirilemeyeceğini ifade etti. Enflasyonu aşan kısmın ise reel faiz niteliği taşıdığı ve bu nedenle sosyal fonlara aktarıldığı belirtildi.

Karz-ı Hasen, Mikro Kredi ve Güven Sorunu

Faizsiz Dünya Vakfı’nın yürüttüğü Karz-ı Hasen ve mikro kredi projeleri de müzakerenin önemli başlıkları arasında yer aldı. Prof. Dr. Döndüren, Karz-ı Hasen’in fıkıhtaki asli amacının darda olana destek olmak olduğunu vurgularken, mikro kredinin ise üretim ve gelir oluşturmayı hedefleyen ticari bir faaliyet olduğunu ifade etti. Toplumda yaşanan güven erozyonunun Karz-ı Hasen kültürünü zayıflattığına dikkat çekildi.

Teşvik Kredileri ve Reel Faiz Ayrımı

Devletin tarım, hayvancılık ve ihracat sektörlerine sağladığı teşvik kredileri de değerlendirildi. Döndüren, yüksek enflasyon ortamında düşük oranlı kredilerin klasik anlamda faiz olarak nitelendirilemeyeceğini, çünkü bu oranların paranın gerçek değer kaybını dahi telafi etmediğini belirtti. Hadislerde haram kılınan hususun reel faiz, yani enflasyonun üzerindeki fazlalık olduğu vurgulandı.

Vadeli Satış, Murabaha ve Tasarruf Finansmanı

Vadeli satışlar ve murabaha uygulamaları hakkında da değerlendirmelerde bulunan Döndüren, akdin hangi fiyat üzerinden kurulduğunun esas olduğunu, vade farkının ticaretin tabiî bir unsuru olarak caiz kabul edildiğini ifade etti. Tasarruf finansman sistemleri konusunda ise doğru uygulandığında faizsiz bir alternatif sunabileceği, ancak yanlış uygulamaların mağduriyetlere yol açabildiği belirtildi. Bu noktada müşâreke-i mütenakısa temelli mülk ortaklığı modelinin daha sağlam bir çözüm sunduğu konusunda görüş birliği sağlandı.

Kadim İlkeler, Güncel Çözümler

Prof. Dr. Hamdi Döndüren ile gerçekleştirilen bu kapsamlı müzakere, İslam iktisadının kadim fıkıh metinlerinin günümüzün karmaşık ekonomik sorunlarına hâlâ güçlü cevaplar sunabildiğini bir kez daha ortaya koydu. Görüşmenin temel çerçevesi şu şekilde özetlendi:

Enflasyonun altındaki fark, paranın değer kaybının tazminidir ve ribâ değildir.

Enflasyonun üzerindeki fark reel faizdir ve haramdır.

Karz-ı Hasen, ticari değil; dayanışma ve infak esaslı bir iyilik akdidir.

Ticari akitlerde vade farkı caizdir.

Amaç; adaleti sağlamak, haksız kazancı engellemek ve toplumsal güveni korumaktır.

Faizsiz Dünya Vakfı Yönetimi, zaman ayırarak görüşlerini paylaşan Prof. Dr. Hamdi Döndüren’e teşekkür ederek, bu tür ilmî istişarelerin faizsiz finans alanındaki çalışmalara ışık tutmaya devam edeceğini ifade etti.

Haber: Dr. Murat Ergüven