Gavsü’l-Âzam Seyyid Sıbgatullah Arvâsî Kimdir?
Hizân’dan Yükselen Bir İlim ve İrşad Güneşi

Osmanlı’nın son döneminde Doğu Anadolu’nun irfan ikliminde yetişen büyük âlim ve velîlerden biri olan Seyyid Sıbgatullah Arvâsî, halk arasında “Gavsü’l-Âzam”, “Gavs-ı Hizânî” veya kısaca “Gavs” lakaplarıyla tanındı. 

Peygamber Efendimizin (s.a.v.) soyundan gelen bir seyyid olarak bilinen Sıbgatullah Hazretleri, 1870 (H.1287) yılında vefat etti. 

Kabri Bitlis’in Hizân ilçesine bağlı Gayda köyündedir ve bugün hâlâ ziyaret edilmektedir.

 İlimle Başlayan Yolculuk

Babası Seyyid Lütfullah Efendi, dedesi ise Abdurrahmân Kutub’dur.

 Küçük yaşta ilim tahsiline başlayan Sıbgatullah Arvâsî;
Kelâm
Tefsir
Hadis
Fıkıh
gibi zâhirî ilimlerde derinleşmiş, dönemin fen bilgilerine de vakıf olmuştur. 

Bid’atten uzak, sünnete bağlı bir hayat sürmeyi esas almış; zahirî ilmi tasavvuf terbiyesiyle birleştirmiştir.

Van’da Seyyid Muhyiddin Efendi’nin hizmetinde bulunmuş, ardından Şeyh Hâlid-i Cezrî’nin sohbetlerinde yetişmiş, nihayet büyük mürşid Seyyid Tâhâ-i Hakkârî Hazretlerinin irşad halkasına katılarak kemale ermiştir.

 İrşad Hizmeti ve Manevî Tesiri

Seyyid Sıbgatullah Hazretleri, Hizân ve Gayda çevresinde halkı irşad etti. Sohbeti kısa ama tesirliydi.

 Talebeleri onun huzurunda derin bir manevî cezbe yaşar, kalplerinde Allah sevgisinin yerleştiğini ifade ederdi.

Onun yolunun esası “sohbet ve muhabbet” idi. Şöyle buyururdu:
“Bizim yolumuzun esası sohbet ve muhabbettir. Sohbet, dünyâ bağlılıklarını keser ve hakikî îmânı kazandırır.”
Bid’atten sakınmayı, sünnete ittibayı esas aldı. “Tasavvuf, İslâmiyet’e uymaktır” sözü, yolunun özeti oldu.

 Kerametleriyle Anılan Bir Gavs

Halk arasında en çok anlatılan menkıbelerden biri, yağmur hadisesidir. 

Rivayete göre şiddetli bir sağanakta herkes ıslanırken onun üzerine yağmur damlaları düşmemiş, etrafına yönelmiştir. 

Bu hâli gören Abdürrahmân Tâgî, onun manevî makamını kabul ederek en yakın talebelerinden olmuştur.

Bir başka rivayette ise kendisine düşmanlık besleyen bir kimsenin, onun celâlli nazarı sonrası büyük bir manevî hâl yaşadığı ve tövbe ettiği anlatılır.

 Zühd ve İbadet Hayatı

Geceleri ibadetle geçirirdi.

Teheccüd ve evvâbin namazlarına devam ederdi.
Kıbleye dönük oturmayı hayatının son anına kadar sürdürdü.

İsraf ve gösterişten uzak yaşadı.

Vefatından önce “Amel ediniz” buyurmuş, bununla da istikamet ve râbıtayı kastettiğini belirtmiştir.

 Vefatı ve Mirası

Seyyid Sıbgatullah Arvâsî, vefat edeceği zamanı önceden haber vermiş; Cumartesi günü, kelime-i şehadet getirerek ruhunu teslim etmiştir. Odada güzel bir koku yayıldığı rivayet edilir.

Gayda’da defnedilen mübarek kabri, bölge halkı tarafından ziyaret edilmekte; yolu ise başta oğlu Seyyid Behâeddîn ve halifesi Abdürrahmân Tâgî olmak üzere talebeleri tarafından sürdürülmüştür.
 

  Değerlendirme

Seyyid Sıbgatullah Arvâsî, yalnızca bir tasavvuf büyüğü değil; aynı zamanda Osmanlı’nın son döneminde Doğu Anadolu’da sosyal dengeyi, manevî huzuru ve ilim geleneğini ayakta tutan bir rehberdi.

Hizân’dan yükselen bu irfan meşalesi, bugün dahi Bitlis, Van, Siirt ve çevresinde yaşayan birçok aile ve silsile üzerinde derin bir iz bırakmıştır. 

Onun hayatı; ilim, ihlâs, istikamet ve muhabbet ekseninde şekillenmiş bir ömürdür.

Bölgemizin manevî hafızasında yer eden bu büyük zatı rahmet ve hürmetle anıyoruz.