Melefe (Tuzlagözü) Seyyidlerinin Kökleri: Seyyid Ali es Sani’den Günümüze Uzanan Soy ve Göç Hikâyesi

Siirt, Batman ve çevresinde “Melefe Seyyidleri” olarak bilinen köklü ailelerin tarihi, yalnızca bir yerleşim hikâyesi değil; aynı zamanda yüzyıllara yayılan bir seyyidlik silsilesi, ilim, irşad ve hizmet geleneğinin izlerini taşımaktadır.

 Bu silsilenin merkezinde ise Seyyid Ali lakabıyla bilinen, asıl adıyla Seyyid Ali es Sani Hazretleri yer almaktadır.

Bilvanis’ten Menzil’e Uzanan Ortak Kök

Melefe Seyyidleri; Baykan’a bağlı Bilvanis Köyü’nden göç ederek Adıyaman Menzil’e yerleşen, Bilvanis’teki Şeyh–Seyyid Kal soyuna mensup olup, köken itibarıyla Becirman Seyyidlerindendir. 

Bu soy, bölgenin hem dinî hem de sosyal tarihinde derin izler bırakmıştır.

Seyyid Ali es Sani’nin Soyu Üç Ana Kola Ayrılıyor
Becirman Seyyidlerinden Bilvanis’e yerleşen Seyyid Ali es Sani Hazretleri’nin soyu üç ana kola ayrılmaktadır:

Seyyid Amer Kolu (Şeyh Ömer Ocağı)
Yörede daha çok Şeyh Ömer olarak bilinen bu kol; Kozluk’un Derşevan, Raşedere ve Gündenü köylerinde yaşamış, sahip oldukları toprakları Aliye Unus’a satarak zamanla Beşiri, Diyarbakır ve İstanbul başta olmak üzere farklı şehirlere göç etmiştir.

Şeyh–Seyyid Kal Kolu

Bu kol; Bilvanis, Baykan, Veysel Karani, Taroniye, Cefan, Zokamır, Bitlis, Batman, Kozluk ve Menzil hattında geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Günümüzde de bu bölgelerde varlıklarını sürdürmektedirler.

Seyyid Xelef Kolu (Melefe Seyyidleri)

Melefe (bugünkü Tuzlagözü) köyüyle özdeşleşen bu kol, bölgenin en bilinen seyyid ocaklarından biridir.

Becirman’ın İsmi Bir Seyyid Mirası

Tarihsel kaynaklara göre Seyyid Bilal, miladi 1132’li yıllarda Becirman’a gelmiştir. Musul’daki Ulu Cami’nin banisi olarak bilinen Seyyid Bilal’den, seyyid olduğu için vergi alınmaması sebebiyle, yerleşim yerine “vergisiz” anlamına gelen Becirman adı verilmiştir. 

Bu durum, bölgedeki seyyidlik geleneğinin devlet ve toplum nezdindeki yerini de ortaya koymaktadır.

Melefe’ye Yerleşme: Tuz Kuyularının Ortaya Çıkışı
Seyyid Ali’nin oğlu Seyyid Xelef’in çocukları, önce Kozluk Golemasiye Köyü’nde ikamet etmiş, ardından 1600’lü yıllarda Melefe’ye (Tuzlagözü) göç etmiştir.

Rivayete göre; bölgede yaşayan ağalar, Melefe civarında tuz kuyuları bulunduğunu ancak yerlerinin bilinmediğini dile getirir. 

Bilvanis doğumlu Seyyid Xelef’in çocukları, gömülüp izi kaybettirilmiş bu tuz kuyularını bulup ortaya çıkarınca, bölgenin ileri gelenleri Melefe arazisini kendilerine tahsis eder. 

Böylece Melefe Seyyidlerinin bugüne kadar süren yerleşik hayatı başlamış olur.

Melefe’de İlk Cami ve Kabirler

Melefe’deki ilk cami, Şeyh–Seyyid Süleyman (Şexo) tarafından yaptırılmıştır.
Aynı zamanda şu isimlerin kabirleri Melefe Köyü’nde bulunmaktadır:
Seyyid Mehmet
Seyyid Amer
Şeyh–Seyyid Süleyman (Şexo)
Seyyid Aran

Geniş Coğrafya, Güçlü Nüfus

Bugün Melefe Seyyidleri (Becirman kolu); merkez olarak Kozluk Tuzlagözü (Melefe) Köyü olmak üzere Batman, Veysel Karani, Beşiri, Diyarbakır, Bursa, İstanbul, Adıyaman ve Menzil gibi birçok yerde yaşamaktadır. Tahmini nüfuslarının 20 bin civarında olduğu ifade edilmektedir.

Asırlık Göç Yolu
Melefe Seyyidlerinin tarihsel göç güzergâhı ise dikkat çekicidir:
Mekke – Medine – Kerbela – Necef – Bağdat – Musul – Cizre – Hasankeyf – Becirman – Zok – Bilvanis – Golemasiye (kabri burada) – Melefe (Tuzlagözü

Bu rota, yalnızca bir göç değil; ilmin, seyyidliğin ve irşad geleneğinin taşındığı bir tarih hattı olarak değerlendirilmektedir.