ŞEYH MUHAMMED ALAADDİN-İ OHİNÎ (K.S.)
Nurşin’den Ohin’e Uzanan Bir İlim ve İrşad Yolculuğu (1881–1949)

Bitlis’in ilim ve irfan geleneğinde müstesna bir yere sahip olan Şeyh Muhammed Alaaddin-i Ohinî (k.s.), 1881 yılında Nurşin’de dünyaya geldi. 

Babası, bölgenin meşhur âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Fethullah el-Verkanisî idi. İlimle yoğrulmuş bir aile ocağında yetişen Şeyh Alaaddin, küçük yaşlardan itibaren medrese tahsiline başladı ve kısa sürede devrinin önde gelen isimleri arasına girdi.

Medreseden İcazete: İlimle Geçen Bir Ömür

İlk eğitimini babasından alan Şeyh Alaaddin, tahsilini Bitlis’te Hacı Abdulkerim el-Hizanî’nin yanında sürdürdü ve icazetini aldı. 

Tasavvuf yolunda ise Nurşin’de “Hazret” olarak bilinen Şeyh Muhammed Diyauddin’den icazet aldı.

Uzun yıllar Ohin (Yukarı Koyunlu) köyünde yaşaması ve Ohin medresesini bir ilim merkezi haline getirmesi sebebiyle “Ohinli” olarak anıldı. 

Onun döneminde Ohin, yalnızca bir köy değil; ilim, irfan ve tasavvufun merkeziydi.

 Eserleri: Fetvadan Hadis Usulüne

Şeyh Alaaddin’in eserleri çoğunlukla yazma halinde kalmıştır.

 Büyük oğlu Molla Muhammed Mazhar bu eserleri yazıya geçirmiştir.

Kaleme aldığı eserlerden bazıları şunlardır:
Nazmu Risaleteyn fi’l-Mustalahatî’l-Hadisiyye – Hadis usulü ve terimlerini manzum olarak özetler.

Cela’ül-Ayn – Şafi fıkhına dair manzum eserleri bir araya getirir.

Hidayetu’s-Sıbyan – Tecvid ilmini konu alır; Cezerî’nin Cezeriye’sinden istifade edilmiştir.

Hülasatu’l-Vad ve Hulasatü’l-Beyan – Vad’ ve Beyan ilmine dair özet çalışmalar.

Tezhibu’t-Tehzib – İlmu’l-Bahs ve mantık usulüne dair sadeleştirilmiş bir metin.

Bu eserlerde dikkat çeken husus; klasik metinleri özetleyerek öğrenciler için anlaşılır hale getirmesidir.

 Eğitimde kolaylaştırıcı bir yöntem benimsemiştir.

 Sürgün ve Hapis Yılları: İlimden Vazgeçmeyen Bir Duruş

Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki çalkantılı süreçte, bölgedeki hadiseler sebebiyle İzmir’e sürgün edildi.

 Yanında talebesi ve hizmetçisi Molla Mahfuz da bulunuyordu. İzmir’de de ders halkası kurarak ilim neşretmeye devam etti.

Dönemin İzmir Valisi Kazım Paşa’nın sürgün ziyareti sırasında söylediği sözler, yaşanan sürecin mahiyetini gözler önüne seriyordu.

 İki yıl süren sürgün sonrası Ohin’e döndü ve tedrisat yeniden başladı.

Zilan Deresi hadisesi sonrasında ise Gaziantep’e gönderilerek bir yıl üç ay hapis yattı. Ancak hapishanede dahi ders okutmaya devam etti.

 Talebesi Molla Mahfuz’a “Nur el-Ebsar” okutması ve kitabın bitiminde “Artık serbest kalırız” demesi, onun teslimiyet ve tevekkülünün sembolü olarak anlatılır.

Devlete Sadakat ve Mecidiye Nişanı

1914 yılındaki Molla Selim isyanında İstanbul hükümetine bağlı kalması sebebiyle Osmanlı Padişahı Sultan V. Mehmet Reşat tarafından beşinci rütbeden Mecidiye Nişanı ile taltif edilmiştir.

 Bu durum, onun devlet otoritesiyle çatışma değil, istikrarı önceleyen bir duruş sergilediğini göstermektedir.

 Vefatı ve Ardında Bıraktıkları

Şeyh Alaaddin (k.s.), Hicrî 28 Safer 1369 / Rumi 6 Kanunievvel 1365 (6 Aralık 1949) Pazartesi günü 67 yaşında vefat etti.

 Kabri, Bitlis’in Mutki ilçesine bağlı Ohin (Yukarı Koyunlu) köyündedir.

Son hastalığında büyük bir sabır gösterdiği, Hz. Aişe’nin sözlerini sıkça tekrar ettiği rivayet edilir.

 Hayatı boyunca ilim meclisinde edebi önceleyen bir şahsiyet olarak tanındı.

 Evlatları

Ardında üç erkek ve iki kız olmak üzere beş evlat bıraktı. Erkek çocukları:
Muhammed Mazhar
Muhammed Halid
Muhammed Asım
Ailesi ve talebeleri vasıtasıyla Ohin medrese geleneği uzun yıllar devam etmiştir.

 Sonuç: Bir Medrese Geleneğinin Sembol İsmi
Şeyh Muhammed Alaaddin-i Ohinî (k.s.), yalnızca bir âlim değil; sürgünde, hapiste ve zorlu dönemlerde dahi ilimden vazgeçmeyen bir irşad önderidir.

Nurşin’den Ohin’e uzanan bu ilim yolculuğu, Bitlis ve çevresinde medrese kültürünün canlı kalmasında büyük rol oynamıştır.

 Bugün kabri başında yapılan ziyaretler, onun ilim ve tasavvuf mirasının hâlâ yaşadığını göstermektedir.