Seyyid Hasan-ı Bağdadi (Şêx Hasanê Badayî) Kimdir?

Bağdat’tan Garzan’a Uzanan Bir Seyyidlik, İlim ve Keramet Mirası

Siirt’in Kurtalan ilçesine bağlı Badaye (günümüzde Ballıkaya) köyü, yüzyıllardır bölge halkının hürmetle andığı önemli bir Ehl-i Beyt mirasına ev sahipliği yapmaktadır. 

Halk arasında “Şêx Hasanê Badayî” olarak bilinen Seyyid Hasan-ı Bağdadi, yalnızca bir zat-ı muhterem değil; aynı zamanda Garzan havzasında seyyidlik, irşad ve manevî önderlik geleneğinin güçlü temsilcilerinden biridir.

Doğumu, Nesebi ve Ehl-i Beyt Bağı
Seyyid Hasan-ı Bağdadi’nin 1333 yılında Becirman’da doğduğu, 1390 yılında ise Garzan bölgesinde, Zoqe beylerinin hâkimiyetindeki Badaye köyünde vefat ettiği rivayet edilmektedir.

Ehl-i Beyt silsilesine mensup olan Seyyid Hasan-ı Bağdadi, Hz. Hüseyin (r.a.) soyundan gelen Seyyid Bilal’in torunu olup, neseben İmam Musa el-Kâzım → İmam Cafer-i Sadık → Hz. Hüseyin → Hz. Ali (r.a.) hattına dayanmaktadır.

Babası Seyyid Musa ve Bağdat’tan Hicret
Seyyid Hasan-ı Bağdadi’nin babası Seyyid Musa, Bağdat’ın Menşüd-i Nuri bölgesinden, zulüm ve kargaşanın hâkim olduğu bir dönemde Anadolu’ya hicret etmek zorunda kalmıştır. 

Tarihî kayıtlara göre bu hicret, Moğol istilası sonrası ya da Abbasi döneminin baskılı yıllarına rastlamaktadır.

Takriben 1250–1270 yılları arasında Siirt’e gelen Seyyid Musa, kısa süre Siirt merkezinde ikamet etmiş; burada yaşanan ve halk arasında “kedi kerameti” olarak anlatılan hadise ile manevî yönü aşikâr olmuştur.

 Bu olayın ardından dikkatleri üzerine çekmemek adına ailesiyle birlikte Garzan bölgesine yönelmiştir.

Badaye Köyünün Kuruluşu
Bugünkü Ballıkaya köyü, Seyyid Musa’dan önce Barazya adıyla bilinmekteydi. Seyyid Musa’nın Bağdat kökenli olması nedeniyle köy, yöre halkı tarafından “Badayî / Badaye” olarak anılmaya başlanmış, zamanla bu isim yerleşmiştir.

Burada dünyaya gelen oğlu Hasan, henüz çocuk yaşta iken gösterdiği kerametlerle tanınmış; bölge halkı tarafından “Şêx Hasan” unvanıyla anılmaya başlanmıştır.

Çocuk Yaşta Tezahür Eden Keramet
Rivayetlere göre Seyyid Hasan-ı Bağdadi, 9–10 yaşlarında iken sergilediği olağanüstü hallerle Garzan coğrafyasında tanınmış; bu yönüyle yalnız yaşadığı dönemde değil, asırlar sonrasında da ismi saygıyla zikredilen bir manevî önder hâline gelmiştir.

Bu kerametler, onun sadece soy itibarıyla değil, ahlak, irşad ve manevî derinlik bakımından da seçkin bir şahsiyet olduğunu göstermiştir.

Becirman Seyyidleri ile Akrabalık Bağı
Bölgede köklü bir diğer seyyid ailesi olan Becirman Seyyidleri (Seyyid Bilal kolu) ile Badaye Seyyidleri arasındaki bağ, doğrudan İmam Cafer-i Sadık’ta birleşmektedir.
Seyyid Hasan-ı Bağdadi, İmam Musa el-Kâzım soyundandır.

Becirmanlı Seyyid Bilal ise Ali el-Uraydî kolundan gelmektedir.

Bu iki kol, İmam Cafer-i Sadık’ın oğulları üzerinden kardeşlik ve kan bağıyla birleşmekte; böylece her iki seyyid silsilesinin de Evlad-ı Resûl olduğu açıkça ortaya konmaktadır.

Seyyid Hasan-ı Bağdadi’nin Bilinen Silsilesi
Kaynaklarda yer alan ve Hz. Ali’ye kadar uzanan silsile şu şekildedir:
Seyyid Hasan-ı Bağdadi
Seyyid Musa
Seyyid Cafer
Seyyid Eşref
Seyyid Mücahit
Seyyid Muhammed
Seyyid Ali
Seyyid Hüseyin
Seyyid Şeyh Yahya
İmam Musa el-Kâzım
İmam Cafer-i Sadık
İmam Muhammed Bakır
İmam Zeynelabidin
Hz. Hüseyin (r.a.)
Hz. Ali (r.a.)
Günümüzde Seyyid Hasan-ı Bağdadi Türbesi
Seyyid Hasan-ı Bağdadi’nin kabri, Siirt – Kurtalan – Ballıkaya (Badaye) köyünde bulunmaktadır.

 Türbesi, bugün de bölge halkı ve çevre illerden gelen ziyaretçiler tarafından dua, hürmet ve hatıra mekânı olarak ziyaret edilmektedir.

Gazeteci Notu
Garzan, Becirman ve Bilvanis hattında şekillenen bu seyyidlik mirası; yalnızca bir soy hikâyesi değil, aynı zamanda Anadolu’nun İslamlaşma sürecinde Kürt coğrafyasının Ehl-i Beyt’e açtığı kapının somut bir tezahürüdür.

 Seyyid Hasan-ı Bağdadi ve onunla akraba seyyid ocakları, bu topraklarda inanç, ilim ve irfanın kök salmasında önemli rol oynamıştır.

Kaynak ve katkılarından dolayı:
Seyyid Bilal ve Becirmanlılar Vakfı başta olmak üzere, bu alandaki özverili çalışmaları için Seyyid Emin Bulut’a teşekkür edilir.