Siirt’in Tarihi Çarşıları Ayağa Kalkarsa, Şehir Ayağa Kalkır

Eğer Siirt, çevresindeki Mardin ve Diyarbakır gibi Güneydoğu turlarının vazgeçilmez durakları arasına girmek istiyorsa; bu hedef, yalnızca broşürlerle ya da tekil etkinliklerle gerçekleşmez. Bunun yolu, kentin eski mahallelerini ve özellikle tarihi çarşılarını özgün dokusunu bozmadan ayağa kaldırmaktan geçer.

Bugün kendi haline terk edildiği için köhnemiş, yer yer viraneye dönmüş bu alanlar; doğru bir restorasyon ve işlevlendirme ile Siirt’i kadim kent kimliğiyle yeniden görünür kılabilir. 

Zengin kültürü, kendine özgü ürünleri ve Türkiye’de eşine az rastlanan lezzetleriyle Siirt, ancak bu yolla gerçek anlamda kendini kanıtlayabilir.
Helvacılar Çarşısı: Doğru İşin Somut Örneği
Bu açıdan Helvacılar Çarşısı bünyesinde yapılan çalışmalar olumlu neticeler vermiştir. 

Aslına sadık kalınarak gerçekleştirilen bakım ve onarım, çarşıyı hem işlevsel hem de cazip kılmıştır. 

Bu deneyim, diğer tarihi çarşılar için de uygulanabilir ve çoğaltılabilir bir modeldir.

Şeyhler Çarşısı (Sokıl’meşayeh): Vakit Kaybetmeden
Tam anlamıyla harabeye dönmüş Şeyhler Çarşısı (Sokıl’meşayeh) için artık vakit kaybetmeden harekete geçilmelidir. 

Eski Siirt’in tam göbeğinde; heykele bir adım mesafede ve Çarşı Camii bitişiğinde bulunan bu alan, Siirt’in geleneksel mimarisine ait “cas yapı” konsepti korunarak onarılmalıdır.

 Restorasyonun ardından çarşı, Siirt ürünlerinin satıldığı turistik bir merkez olarak faaliyete sokulabilir.

Yukarı Çarşı (Sokul Fokani): Zincirin Tamamlayıcı Halkası
Siirt’in en önemli eski çarşılarından biri olan Yukarı Çarşı (Sokul Fokani) de aynı bakım ve onarım süreçlerinden geçirilmelidir. Devamındaki Helvacılar Çarşısı ile birlikte ele alındığında, bu aks kesintisiz bir tarih ve ticaret koridoru haline gelebilir.

Bakırcılar Çarşısı: Zanaatin Kalbi Yeniden Atsın
Bakırcılar Çarşısı için ayrı bir parantez açmak gerekir. 

Bugün “bakır, bakırcı, demir” gibi soyadlarını taşıyan ailelerin büyükleri, bu çarşıda çekiç sallamış; birbirinden alımlı bakır eşyalar üretmiştir.

 Siirt’e özgü perde pilavı tenceresi, bu zanaatin simge ürünlerinden yalnızca biridir.

Bu çarşı; hediyelik eşya ve geleneksel üretim odaklı olarak yenilenmeli, atölye–satış–sergileme üçlüsünü bir arada sunan bir yapıya kavuşturulmalıdır.

Dabaklar Çarşısı: Sosyal Hayatla Bütünleşen Tarih
Tarihi Dabaklar Çarşısı onarılarak, ortasındaki alan turistik çayhane ve kafeler için düzenlenebilir.

 Böylece çarşı, yalnızca bir geçiş noktası değil; zaman geçirilen bir mekâna dönüşür.

Cas Yapı ve Yerel Malzeme: Sürdürülebilir Restorasyon
Bugünkü Siirt’in en eski yerleşim alanı olan eski belediye ve çevresindeki tarihi binalar ile çeşmeler onarılarak turizme kazandırılmalıdır. Bu restorasyonlarda kullanılmak üzere, sembolik de olsa Tillo çevresinden Siirt’e uzanan hatta hammaddesi bol olan cas yapı malzemesi üretimi için bir–iki cas ocağı tesis edilmelidir. Bu adım, hem özgünlüğü korur hem de yerel üretimi canlandırır.

Sonuç: Kazanan Siirt Olur
Belirttiğim ya da zikredemediğim tüm bu tarihi dokular; tarihin ve cehaletin yıpratıcılığından kurtarıldığında, Siirt halkı bundan çok kazanacaktır.

 Turizm yalnızca ziyaretçi sayısı değildir; istihdamdır, esnaftır, kültürdür ve şehir hafızasının onarımıdır. 

Doğru restorasyon, doğru işlev ve kararlı bir vizyonla Siirt, hak ettiği yerde olabilir.

Yazar :Murat Aldemir