Verkanıs’ın Köklü Seceresi ve Manevi Mirası: Hz. Ömer’den Verkanıs’a Uzanan Asırlık Yol

Siirt’in Baykan ilçesine bağlı Kasımlı Köyü, yörede bilinen adıyla Verkanıs, yalnızca bir yerleşim yeri değil; asırlardır anlatılan menkıbeleri, alimleri ve köklü seceresiyle bölgenin en önemli manevi merkezlerinden biridir.

 Daha önce aktarılan rivayetler ve tarihi anlatımlar, şimdi paylaşılan şecere silsilesi ile birlikte daha bütüncül bir çerçevede değerlendirildiğinde Verkanıs’ın tarihi kimliği daha net ortaya çıkmaktadır.

Hz. Ömer’den Sultan Şeyhmus Elmardini’ye Uzanan Silsile
Paylaşılan şecereye göre soy zinciri şu şekilde aktarılmaktadır:
Hz. Ömer (R.T.A.) İbnu Hattab
Hz. Abdullah
Hz. Abdulaziz
Hz. Ömer Ebu Abdulaziz
Abdulmennan
Abdulhennan
Sofi Kasım
Şeyh Mehdi (Muhin)
Sultan Şeyhmus Elmardini
Bu silsile, Verkanıs’ta yaşayan ve bölgeye yön veren ailelerin kökenini Hz. Ömer (R.A.) nesline dayandıran güçlü bir geleneksel anlatımı ortaya koymaktadır. 

Bölge halkı tarafından nesilden nesile aktarılan bu soy zinciri, Verkanıs’ın yalnızca bir köy değil, aynı zamanda bir manevi ocak olduğunu göstermektedir.

Sultan Şeyhmus Elmardini ve Verkanıs’a Uzanan Hicret
Rivayetlere göre Sultan Şeyhmus Elmardini’nin torunlarından gelen Şeyh Muhammed, Mardin’den hicret ederek Verkanıs yaylasına kadar ulaşmış ve dönemin köy sahibi Kasım Ağa ile anlaşarak çobanlık yapmaya başlamıştır.

 Bölgenin beylik sistemiyle yönetildiği dönemde yaşanan vergi ve haraç ihtilafları sırasında ortaya çıkan bolluk ve bereket hali, Şeyh Muhammed’in sıradan bir çoban olmadığını göstermiştir.

Derzin Kalesi Beyi ile yaşanan ve halk arasında “sur kerameti” ve “kırk böbrek hadisesi” olarak anlatılan olay, Verkanıs tarihinin en çok aktarılan menkıbelerinden biridir. 

Rivayete göre sürünün etrafının sur ile çevrili görülmesi ve sonrasında ortadan kaybolması, ardından kırk böbreğin hiçbir hayvan kesilmeden getirilmesi, kale beyinin bu zatın veli olduğuna kanaat getirmesine vesile olmuştur.

Bu olay sonrası Şeyh Muhammed’e yaylanın verilmesiyle birlikte Verkanıs yerleşiminin temelleri atılmıştır.

14. ve 15. Yüzyılda Büyük Bir İlim Merkezi
Verkanıs’ın özellikle 14. ve 15. yüzyıllarda büyük bir köy olduğu, rivayetlere göre 800 haneye kadar ulaştığı ifade edilmektedir. 

Bölge:
Çok sayıda alim,
Mütefekkir,
Veli zat,
Medrese ehli şahsiyet yetiştirmiştir.
Verkanıs mezarlığı, taş kitabeleri ve kabir yoğunluğu ile bu geçmişin somut izlerini taşımaktadır.

Şeyh Fethullah ve Şeyhmus Hakkındaki Bilgi Kirliliğine Düzeltme
Son yıllarda internet ortamında Şeyh Fethullah El Verkanisi ve Şeyhmus hakkında çeşitli eksik ve hatalı bilgiler dolaşmaktadır. 

Bölge kaynaklarına göre:
Şeyh Fethullah El Verkanisi Verkanıs doğumludur, sonradan köye gelmemiştir.

Şeyh Muhammed El Fersafi’nin talebesi ve damadı değildir; aksine akrabalık ilişkisi farklı şekilde kurulmuştur.

İlk hanımı Şeyh Züleyha (Verkanisli Şeyh Yasin’in kızı),
İkinci hanımı Şeyh Tayibe Hanım (Şeyh Abdurrahman Ettaği’nin kerimesi)dir.

Bu evliliklerden Şeyh Alaeddin, Şeyh Muhammed Cüneyt, Şeyh Maruf, Şeyh Kutbettin ve Şeyh Bahaddin dünyaya gelmiştir.

Şeyhmus hakkında “zengin ama kefen bulamadı” iddiasına ise şu açıklama getirilmektedir: 19. yüzyıl başındaki kıtlık döneminde kazan kurarak halka çorba dağıtmış, malını hayır yolunda sarf etmiştir.

 Vefatında yorgan yüzü ile kefenlenmesi dönemin ağır kış şartlarından kaynaklıdır; bunun cimrilikle ilgisi bulunmamaktadır.

Verkanıs: Dört Devlet Dönemi Gören Kadim Yerleşim
Anlatımlara göre Verkanıs:
Abbasiler,
Emeviler,
Osmanlılar,
ve günümüzde Türkiye Cumhuriyeti
dönemlerini yaşamış köklü bir yerleşimdir.

Bugünkü resmi adı Kasımlı Köyü olmakla birlikte, halk arasında Verkanıs adı hala güçlü biçimde kullanılmaktadır.

Manevi Korunmuşluk İnancı
Bölge halkı arasında Verkanıs’ın tarih boyunca yakılmak ve yıkılmak istendiği ancak muvaffak olunamadığı; kötü niyetli kişilerin köye yaklaşınca önünü göremez hale gelip geri döndükleri yönünde rivayetler bulunmaktadır. 

Bu anlatılar köyün manevi dokusunun bir parçası olarak kabul edilmektedir.

Sonuç
Verkanıs’ın tarihi yalnızca taş ve topraktan ibaret değildir. Hz. Ömer (R.A.)’a dayandırılan seceresi, Sultan Şeyhmus Elmardini ve Şeyh Muhammed’in hicreti, 14.-15. yüzyıllardaki ilim geleneği ve yetiştirdiği alimlerle Verkanıs, Siirt ve Baykan bölgesinin en önemli manevi merkezlerinden biri olma özelliğini sürdürmektedir.

Bölge halkının duası ise ortaktır:
Allah cümlemizi bu büyük zatların himmetine nail eylesin.
Amin.